“Een thuis voor kunst en kunstenaars”
Het verhaal dat ik hier ga vertellen, kan door jullie allen worden verteld, jullie hebben Piet en Coby ook vele jaren meegemaakt, net zoals Rudi en ik. Wij delen dezelfde ervaring. Sidac Studio, die Piet & Cootje van 1995 tot 2015 runden, was niet zomaar een galerie, het was een huis en een thuis voor kunst en kunstenaars.
Het was een warme, gastvrije en veilige plek. Coby en Piet waren niet alleen gastvrij, ze waren ook onbevooroordeeld. Iedereen, iedere kunstenaar die oprecht met kunst bezig is, kon bij hun terecht, in welk medium ze ook werken. Sidac Studio was in zekere zin een vrijplaats. Zulke plekken zijn ontzettend belangrijk in een stad. Ze zijn wezenlijk voor een hecht cultureel-artistiek verband in een stad, niet van bovenaf opgelegd (hoewel enige steun van de stad wel had gemogen), maar bottom-up. De noodzakelijke humuslaag van een culturele infrastructuur.
Kunst heeft niet alleen makers nodig, maar ook plekken waar mensen de kunst kunnen ontmoeten en dat liefst zoveel mogelijk op hun gemak. Dat bood Sidac Studio, door Piet ook expliciet geen galerie genoemd. Piet was geen galerist, hij was een kunstenaar en een uitermate sociaal betrokken mens. Dat blijkt ook uit zijn ‘projecten’, want zo noemde hij ze, met thema’s als het milieu, een virusepidemie als AIDS (die prachtige werken opleverde trouwens en waarvan hij de helft van de opbrengst aan het AIDS Fonds doneerde) of ‘brood’. Heel basaal allemaal, vaak speels, maar met een serieuze ondertoon. Vanaf 2000 maakte Piet zijn sema-cahiers – wie heeft ze niet verzameld? – kleine zelfgedrukte, handgenaaide schriftjes in beperkte oplage, waarin Piet de relatie tussen schrift en betekenis onderzoekt. En altijd voorzien van tekeningetje en stempels natuurlijk. En dan kan zijn grootste beeldboekenproject, de Sidac-Codex, niet onvermeld blijven, een enorm project, ook letterlijk want elke doos meet 85 bij 65 cm en uitgeklapt zijn de bladen nog veel groter, 245 bij 115 cm. Hij startte de codex vanaf 1998 met het idee om er uiteindelijk 365 + 1 te maken in een periode van twaalf jaar. Zoveel zijn het er niet geworden, hun huis zou er ook onder zijn bezweken. Piet hield van grote oplagen, waarover Coby wel eens een diepe zucht slaakte.
Piet en Co, beiden met een groot en warm hart. Voor iedereen stond de deur open, werd er thee of koffie (met een koekje) aangeboden en altijd met een praatje. Tijdens de Tour de France zat Piet beneden in de tentoonstellingsruimte aan zijn tv’tje gekluisterd, want hij was idolaat van wielrennen, had dat zelf ook gedaan tot de TBC het hem belette. Hij kon er smakelijk over vertellen, net zoals over zijn periode als boer of als sociale opbouwwerker. Maar het was de kunst, die van woord en beeld, waarvoor hij koos. Daarom werd ook Sidac Studio opgericht, om daarin te kunnen delen, een plek voor velen.
Als een kunstenaar in Sidac Studio exposeerde hadden zij de vrije hand. Piet hielp met hangen of installeren, Coby deed de administratie en zorgde dat alles in goede orde verliep, maar verder was de kunstenaar autonoom. Bij openingen kondigde Coby vaak de kunstenaar aan, Piet hield niet van spreken in het openbaar, zijn dyslexie zat hem in de weg. Dyslectisch of niet, Piet was gigantisch belezen, had een enorme bibliotheek met alle grote klassiekers uit binnen- en buitenland alsook filosofen en cultuurbeschouwers. En hij had ze allemaal gelezen, zorgvuldig uitgespeld kan ik wel zeggen. Dyslectisch of niet, Piet was een ware woordkunstenaar getuige zijn talloze gedichten, teksten en woordwerken, verpakt in doosjes, in een ringbandje of een zelf gevouwen map.
Bekend is de serie doosjes met tien kaarten met elk een gedicht naast een zelf gesneden stempelwerk, door een bevriende kunstenaar ooit ‘Pietogrammen’ genoemd. Naast deze speelse vormen zijn de gedichten juist wat ‘dicht’, bijna hermetisch, geen woord mag tweemaal voorkomen. Daarin was Piet heel streng.
Deze doosjes met kaarten vormen het uitgangspunt van deze expositie hier in Ars, de herneming van de welhaast legendarisch geworden zomerexposities van Sidac Studio. Elk jaar een ander thema, van doosjes tot Leids water, dat elkaar jaar een verrassende bonte, laagdrempelige tentoonstelling opleverde, ook voor bezoekers want iedereen liep binnen. Nu Piet ons helaas is ontvallen en Coby niet meer echt bereikbaar, heeft Ars het fantastische initiatief genomen om Piet, Coby en Sidac te eren met een zomerexpositie geheel in hun stijl: iedereen is welkom met een werk dat – in dit geval – op welke wijze dan ook reflecteert op of put uit een van de tien kaarten uit een doosje, verdeeld onder de deelnemende kunstenaars. Omdat er tegen de zeventig kunstenaars meedoen, hebben steeds circa zeven kunstenaars dezelfde kaart ontvangen. Aan jullie als bezoekers om op zoektocht te gaan en te kijken welke inspiratie dezelfde kaart aan verschillende kunstenaars gaf. Dank dus allereerst aan Christiaan van Tol en Annelies Brakkee voor de organisatie en Henk Hannemann die met dit idee kwam. Ik hoop met jullie dat dit een vaste traditie gaat worden in Ars.
Ik leerde Piet en Coby kennen vlak na het begin van Sidac Studio door Carola van der Heyden, die toentertijd kunstgeschiedenis studeerde en een scriptie over Mail Art wilde schrijven. Zij was daarbij op Piet Franzen gestuit. Piet heeft zijn gehele leven tot aan zijn laatste dagen zijn Mail Art netwerk onderhouden. De verjaardagskaarten die hij trouw stuurde waren ware Mail Art-kunstwerkjes, en steevast schreef hij: “Houd het geluk aan je zijde!”
Kitty Zijlmans
Emeritus hoogleraar hedendaagse kunstgeschiedenis, Universiteit Leiden
